Doğrunun nerede olduğunu öğrenmek için onu araştırmamız , incelememiz gerekir.

PROF. DR. EROL  GÜNGÖR’ÜN  FAİZ  KONUSUNDAKİ  DÜŞÜNCELERİ

Bu sitede faiz konusunda iki yazı yayınlanmıştır. Ancak bu yazılardan 06.12.2021 tarihlisinde; doğrudan İslam öğretisinin faize yaklaşımı , birkaç sayfa içinde olabildiğince ana hatlarıyla incelenmeye çalışılmıştır. Bu konu esas itibariyle ülkemizde daha yeni yeni ele alınmaktadır. Bu güne kadar bir elin parmaklarını geçmeyen çalışkan düşünür bir takım yayınlar yapmışlar , ancak , sebebi ne olursa olsun , meseleyi üstü kapalı veya dolaylı yollardan geçiştirmişlerdir.

Burada bundan yaklaşık kırk sene evvel vefat etmiş olan Selçuk Üniversitesi Rektörü merhum Prof. Dr. Erol Güngör’ün bu konuda yazdığı ve kanımızca yazıldığı dönem itibariyle değil, bu gün bile devrim olarak nitelenebilecek düşünceler taşıyan “ İslamın Bugünkü Meseleleri “ isimli kitabından bazı bölümleri aynen aktarıyoruz [i] :

“… Şurası muhakkak ki İslam’a modern yorumlar getirilmesi gerektiği konusunda en aşırı muhafazakarlara kadar herkes ittifak etmektedir. Herkes biliyor ki İslam dünyası bu gün modern ülkelerdeki siyasi , idari ve sosyal organizasyonun uzun zaman dışında kalmıştır; şimdi o organizasyona intibak lüzumunu duyuyorsa, sahip olduğu inanç sistemi ile yaşadığı hayat arasında uygunluk sağlayacak içtihatlara ihtiyacı vardır. Hatta bununla kalmayacak, içtihadın sürekliliğini sağlamak için gerekli tedbirleri alacaktır. Ancak bu sayede İslam cemaatı hayat ile din arasında tereddütler içinde bocalayan, maddi hayatı gibi manevi hayatı da kararsızlıklar içinde olan bir yarım-adamlar topluluğu olmaktan kurtulabilir.

Modern içtihadlar yapılmasına en büyük engellerden biri, klasik din tahsili görmüş “ ulema “ zümresi ile onların geleneğini takip eden kitledir. Din meselelerinde en çok titizlik gösteren, adeta dinin muhafızı gibi görünen bu insanların hakikatte dine en büyük zararı vermekte olmaları şaşırtıcı görünebilir. Şurası muhakkak ki dini ayakta tutacak olan da, batıracak olan da onlardır. Gerçekten dinin muhafızları onlardır, ama muhafaza ettikleri şeyi gün ışığına çıkarmayacak kadar aşırı ve manasız bir titizlik göstermeleri yüzünden, onu öldürmek üzere olduklarını da bilmeleri gerekiyor. İslam bir hayat nizamıdır, onu hayattan çeken insan İslam’a hizmet değil, belki bilmeden ihanet etmiş olur…” [ii]

“…Biliyorum ki benim bu yazdıklarımı okuyan ulemamız yine din alimi olmayan birinin içtihad yapmaya kalktığını söyleyecektir. Onlara göre ortada yeni bir müçtehid taslağı vardır. Onların her şeyi iyi bilmelerini isterim : Benim – ve İslam’a gönülden bağlı daha nice bin Müslümanın – bütün isteği içtihad kapısında ulemayı görmektir. Onlar bu vazifeyi üzerlerine almadıkça gerçekten müçtehid taslakları çıkar, ama kimsenin de bu taslakları kınamaya hakkı kalmaz. Çünkü müçtehid taslaklarının ortaya çıkmasının asıl sebebi ulemanın bir türlü kımıldamayan zihnidir. Bu zihnin hala riba ile faizi birbirinden ayıracak kadar bir düşünce esnekliğine sahip olamamışsa, yasaktan başka bir şey gösteremiyorsa, Müslümanları yoldan çıkmış olmakla suçlamaya da hakkı olmamalıdır…” [iii]

*

*             *

Prof. Dr. Erol Güngör’ün kitabının esas metninde faiz ve riba hakkında yazdıkları bunlardan ibarettir. Ancak kitabın hemen başında, “ İkinci Baskı Yapılırken “ başlıklı bölümde, kitabın birinci baskısından sonra İstanbul Üniversitesi İlahiyat Fakültesi öğretim üyesi Sayın Bekir Topaloğlu’nun kendisine bir not göndererek, faiz ile ilgili bu bölümün kitabın sonra yapılacak baskılarından çıkarılmasını istediği anlaşılmaktadır. Bu talep hakkında Prof. Dr. Erol Güngör aşağıdaki açıklamaları yapmıştır :

“…Faiz meselesi bir çeşit kızgın maşa olduğu için kimse ona dokunmak istemiyor. Hakikatte ben kitabın bir yerinde faizden bir tek cümleyle bahsettim ve orada da faiz konusunda herhangi bir hüküm vermedim; sadece günümüz ulemasının bu meseleyi çok sathi bir şekilde ele aldığını ve çözmekten kaçındığını belirtmek istedim. Ben din alimi değil, sosyal ilimciyim; binaenaleyh bu hususta rey izhar etmek bana düşmez. Fakat görüyorum ki faiz meselesi bütün İslam dünyasında kanayan bir yara olarak durmaktadır. Bu günün girift iktisadi muamelelerini – banka, kredi, faiz, hisse senedi ilh. – derinlemesine ele alıp bunları birbirinden ayırarak herbiri için hüküm getirecek yerde, “ faiz haramdır “ diyerek bütün bunların hepsini bir faizcilik münasebetinden ibaret görmenin doğru olacağı kanaatinde değilim. Bu türlü bir tavır ya Müslümanları modern iktisadi hayatın dışında bırakır, ya da onları şer’i hiyleler kullanmaya zorlar ki, ikisi de istenen şeyler değildir.

Sayın Topaloğlu riba-faiz ayırımına dair yaptığımız imanın kitaptan kaldırılmasının doğru olacağını , çünkü bu meselenin kitaptaki diğer güzel fikirleri gölgeleyeceğinden endişe ettiğini söylüyor. Belki onun dediği doğrudur, ama insanların yanlış çıkma ihtimaline binaen susmalarının doğru olacağını söyleyemeyiz. Doğrunun nerede olduğunu öğrenmek için onu araştırmamız, üzerinden tartışmamız gerekir; yoksa üzerini külle kapatmak kendimizi kandırmak olur… “ [iv]

[i] Prof. Dr. Erol Güngör’ün “İslamın Bugünkü Meseleleri” kitabı ilk olarak 1981 yılında İstanbul’da Ötüken Neşriyat A.Ş. Tarafından yayınlanmıştır. Buradaki alıntılar, 1989 yılında yayınlanmış olan 6. Baskısından yapılmaktadır.

[ii] A.g.e. s.239,239.

[iii][iii] A.g.e. s.242.

[iv] A.g.e. s.10,11