Ana sayfa » 93 HARBİNDE SON PERDE II

93 HARBİNDE SON PERDE II

Kasım 14, 2026

m

…baş kumandanlık işine ve harekat-ı harbiyeye İstanbul hiç karışmamalı idi...

 93 HARBİNDE SON PERDE II

 Kurmay Binbaşı Ali Fuat’ın kitabından birinci bölümde aktarmağa başladığımız kısımların nakline devam ediyoruz:

“… Osman Paşa, hal ve vaziyetinin gittikçe kesb-i muhatara etmekte (sıkıntılı hale gelmekte) olduğunu gayet doğru olarak takdir ederek 6 Teşrin-i Evvel’de (Ekim) ve ikinci defa olmak üzere de  11 Teşrin-i Evvel’de İstanbul’a telgrafla müracaat etmiş Plevne’yi tahliye ederek (Orhaniye) üzerine çekilmek içün müsaade istemişti.

Bu telgrafa derhal cevap gönderilmemiş, belki aradan 24 gün geçtikten sonra yani 30 Teşrin-i Evvel’de bir az aşağıda söyleyeceğimiz telgraf gelmiştir.

Meclis-i askeri namı altında icrayı şena’et eden (kötülükler yaratan) meclis-i melanetin (melunlar meclisinin) vaziyet-i harbiye hakkındaki re’yi (savaşın durumu hakkındaki düşünceleri) kararnameyi ati (aşağıdaki kararname) şeklinde mabeyne takdim olunmuştu:

“ Plevne orduyu hümayununun zeha’ir (zahire) ve levazım-ı sairesinin fıkdanına  (zahire ve diğer malzemenin yokluğuna) ve şitanın takarrübüne (kar mevsiminin yaklaşmasına) mebni (ilişkin) (Orhaniye) ve (Lakvin) mevkilerine çekilmesi hakkında istifsar-ı re’yi (fikir sorgulamasını) havi kumandan devletlü Gazi Osman Paşa Hazretlerinin fi 24 ve 29 Eylül sen 93 tarihleriyle iki kıta telgrafnamesi vürud etmesi (gelmesi) üzerine Plevne mevki’i Rusya’nın tevsi’-i da’ire-i tecavüzüne musırran mümana’at eyledikten (Plevne bölgesinde Rusya’nın tecavüz alanını genişletmek arzusuna ısrarla karşı çıktıktan) başka orduyu hümayun-u mezkurun (adı geçen padişahın ordusunun) müyesser olan muzafferiyatı (kazanılmış olan zaferleri) kadar ve şan-ı askeri-i Osmaniyenin ispatıyla  ilasına (Osmanlı askerinin şanının ispatı ile yüceltilmesine) tamamiyle hidmet eylediğine nazaran bu mevki’in terki bunun emr-i müdafaa ve muhafazasınca (bu yerin terkinin, buranın savunulması ve muhafazası için) şimdiye kadar kazanılan bunca faza’il ve meziyetleri (iyi sonuçları) kendi elimizle düşmana terk etmek demek olacağı gibi Plevne muharebatının nazargah-ı ammeye (Plevne savaşlarının kamu oyunun gözü önüne) koyduğu rüçhaniyet-i askeriyemizle (askeriyemizin önceliği) politikaca devlet-i aliyeye bahşeylediği tefevvuk (bunun siyaseten Osmanlı devletine sağladığı üstünlük) ve nüfuz-u düveliyenin heba olmasını mucip olacağı (devletin nüfuzunun yok olmasına sebep olacağı) cihetle erzak ve levazım-ı mukteziyenin (gereken erzak ve levazımın) tertip ve tesvik olunmak (sağlanıp gönderilmek) üzere orduyu hümayunun orada bulunması suret-i bit-tensib (uygun bulunarak) beyan-ı hal ve tedarik (durumun beyanı ve tedariki) ile bu maksadın husulü (bu amacın yerine getirilmesi) buraca daha ne guna (türlü) hidmet edilmeye mütevakkıf (ne hizmet gerekiyor) ise çalışılmak üzere bildirilmesi müşarünileyh (saygın paşa) hazretlerine tavsiye olunmuş idi.

“…Müteakiben yani buradan yazılmazdan evvel fi 2 Teşrin-i Evvel sene 93 tarihli müşarünileyh hazretlerinin varid (evrak girişi) olan diğer bir telgrafında mutlaka Plevne’de kalmak lazım gelirse erzak tedarikine bakılması ve (Orhaniye) ile (Plevne) beyninde (arasında) olan tarikin (yolun) temini (güvenliğinin sağlanması) Şıpka ordusundan yirmi taburun daha (Orhaniye) fırkasına ilave edilmesi ihtar olunmakla…..

“….Şimdi tela(f)i-i mafat olunmak (katbettikerimizin yerine koyulmak) üzere Orhaniye cihetine elde olup da icabı (yeteri) kadar asker sevkine teşebbüs olunsa bunların oraya vusul-i tabi’i (normal olarak varması) epeyce vakte muhtaç (zamana ihtiyaç) olacağı ve halbuki beş on gün evvel müşarünileyh Osman Paşa hazretleri Plevne’de bir haftalık idareye kafi erzak olduğunu iş’ar edip (bildirip) andan sonra sevk olunanlardan ithal kılınabilen (alınabilinen) erzakın miktarı malum değilse de cüz’i bulunacağından naşi (yetersiz bulunacağından dolayı) Plevne’ye erzak ve mühimmat idhali (erzak ve cephane gönderilmesi) esbabının istikmaline değin (tamamlanmasına kadar) orduyu hümayun-u mezkurun temin-i idaresi (anılan ordunun yönetimi) mümkün olamayacağı cihetle orduyu hümayun-u mezkurun ma’azzallah-ü te’ala (Allah korusun) açlıktan teslimine rıza göstermekten ise mümkün olduğu dereceye kadar sebat ve mukavemet ile badehu (olabildiğince dayanıp direnerek daha sonra) mevcut toplar seyyar toplar olup koşum ve hayvanatı yanlarında idüğünden (bulunduğundan) bunlar(ın) askerle birlikte alınacağı tabi’i olmasına nazaran mühimmat ve levazımattan ahz (beraber alınması) ve nakli mümkün olamayanları ihrak ve itlaf kılınarak (yakıp yok ederek) ve Plevne kasabası dahi yakılarak ve orduyu hümayun-u mezkur ile ahali istishab edilerek (ordu ile birlikte halkın da  alınarak) Orhaniye cihetine (yönüne) veyahut tensip edeceği diğer bir mevki’e ricat olunması hakkında vesa’it-i adide (çok sayıda vasıta) ile müşarünileyh Osman Paşa hazretlerine vesayayı lazime icrası tezekkür olunmuş (Osman Paşa havretlerine gerekenin yapılması hatırlatılmış) olmakla emir ve ferman hazret-i mülukane her ne veçhile şeref-sanih (bu konuda padişahın emir ve fermanı her ne şekilde) olursa icabı icra olunacağı ve bu madde umum kumandan devletlu Süleyman Paşa ve Şıpka kumandanı devletlü Rauf Paşa hazretleriyle dahi derdest-i muhabere idüğünden (muhabere edilmekte olduğundan) şu muhaberat neticesi dahi başkaca arz ve ifade kılınacağı muhat-ı alem-i ali (padişahça) buyuruldukta  her halde emir ve ferman men-leh-ül-emrindir (bütün emir ve fermanlar ona aittir).

 21 Şevval 94 fi 17 Teşrin-i Evvel 93

Mustafa Mahmut Celalettin, Ethem Yusuf Ziya, Cevdet Namık, Server Mahmut Sadık, Halim Ömer Fevzi.

 Bu aşamadan sonra Rusların stratejisi, her tarafı çevrilmiş, ikmal olanakları kalmamış Osmanlı ordusunu, burada hapsederek teslim olmasını sağlamaktır. Devam ediyoruz:

“ …31 Teşrin-i Evvel’de Süleyman Paşa, seraskerden (Genel Kurmaydan) bir telgraf aldı ki hulasayı me’ali (kısa özeti) şöyle idi:

“ Plevne ahvali kesb-i vahamet etmiştir (vahimleşmiştir). Hakkı Paşa’nın (Teliş) te teslim olması ihanetinin neticesidir.[1] (Orhaniye) de 16 taburla Şevket Paşa bulunmaktadır (Şıpka) dan (Orhaniye) ye daha 7 tabur gönderilecektir. Osman Paşa’nın artık Plevne’yi tahliye etmesi lüzumuna ka’iliz (boşatması gereğine inanıyoruz). Varid olan (gelen) haberlere göre müşarünileyhin (paşanın) ancak yirmi günlük erzakı vardır. Düşman Plevne’yi kamilen ihata etmek (tamamen kuşatmak) ve her nevi muvasalatı (ulaşımı) kesmek içün fevkalade sarf-ı mesai etmektedir (olağanüstü gayretle çalışmaktadır). Düşmanın (Ha’in Boğaz) cihetinde kuvvet tahşid etmekte (kuvvet yığmakta) olduğu da iş’arı alilerinden (bildirimlerinizden) anlaşılmaktadır. Şu hale göre ne gibi tedabir ittihaz etmek (önlem almak) lazımdır.

.”…Evvelce dermeyan buyurmuş olduğunuz üzere (Kesarevo) cihetinden (yani Osman Pazarından Tırnova’ya) bir hareket-i taarruziye icrasından ne derece istifade memuldür (beklenir) ? Bu hareketi icraya bu gün imkan var mıdır ? Bu babdaki mütalaayı müşiraneleri muntazırdır (bu konudaki yüksek düşünceleriniz beklenmektedir). “

Süleyman Paşa gönderdiği cevapta:

 “…Osman Paşa’nın ricati mübrem (gerekli) ve zaruri (zorunlu) olduğunu ve müşarünileyh (Orhaniye) ye çekilirse intihab edilecek (seçilecek) mevazi’-i münasebeden (uygun mevzilerden) istifade ederek kışı tehlikesizce geçirmek mümkün  olacağını ve ilkbahar içün müsait bir mevzi intihab edileceğini (seçileceğini) beyan ve şu veçhile mütalaatına devam eylemiştir:

“ Ordunun vaziyet-i hazırası mucibince (ordunun son durumu gereğince)  muhtelif kolorduları bir birine rabt edecek (bağlayacak) hiçbir rabıta (bağlantı) yoktur. Bu orduların yek diğeriyle (bir biriyle) muhabere edebilmesi mümteni’dir (haberleşmesi olanaksızdır). Bir hareket-i umumiye (genel bir hareket) icrası matlub (düşünülür) ise mezkur orduların bir birine rabt edilmesi elzemdir (bağlanması gereklidir). 

Düşmanın Ha’in Boğaz önünde tahşid-i kuvvet eylediği (kuvvetini uığdığı) haberi henüz teyid etmedi (doğrulanmadı). Şayet düşman orada tahşid ederse (yığılırsa) (Elena) ya yirmi beş tabur göndererek anı tard ve münhezim edebilirim (kovarak hezimete uğratabilirim). Hareket-i taarruziye (hücum) icrasına hiçbir mani tasavvur etmiyorum .

Hakkı Paşa’nın esareti eser-i ihanet olmayıp ehliyetsizliğinin neticesi olsa gerektir. (Orhaniye) cihetindeki asakir (askerler) hep müstahfaz kıtaatından (ikinci yedek kıtalarından) mürekkeptir. Bu gibileri asker vasıf ve ünvanı ile yad etmek (anmak) ordu içün yalnız bir şeyn (yüz karası) değil, belki bir cinayettir.

Andan başka bu müstahfazlar, kendilerine zabıta elbisesi giydirilmiş olan alel-ade (düz) neferler tarafından kumanda edilmektedir. Bu gibi kıtaat ile felaketimizden başka hiçbir şeyi ta’cil etmemiş (çabuklaştırmamış) oluruz. “

Plevne ordusuna dair bu sıralarda pek mucib-i endişe şayi’alar (dedikodular) yapılmağa başlamıştı. Artık doğrudan doğruya (Plevne) den şayan-ı itimat (güvenilir) haberler gelemiyordu.

3 Teşrin-i Sani’de (3 Kasım’da) İstanbul’dan Osman Paşa’ya Plevne’ye tahliye içün emir verildi.

Süleyman Paşa buna dair diyor ki:

“ Rusların Plevne muhasarayı kamile tahtına (toplu kuşatması altına) girdi diye ilan ettikleri gün ki Teşrin-i Evvel’in yirmi ikisidir – efrenci (frenk takvimi ile) Teşrin-i Sani 3 – işte bu gün Osman Paşa’ya Orhaniye’ye çekilmesi içün emir yazıldı ise de hayfa (yazık) ki vakit geçmiş idi.

Keyfiyet Osman Paşa’ya tebliğ ve isali memuriyeti (görev tayini) kendisine ba-telgraf  verilince (telgrafla bildirilince) Şevket Paşa Teşrin-i Evvel’in yirmi üçüncü günü Osman Paşa’nın Plevne’den çekilmesi reviş (mevcut) hal ve mevki’e nazaran pek müşkül olacaktır. Bu sırada balkan ordusu (Duryan) geçidinden (Lofça) cihetine doğru sahte tehdit manevrası ve Tuna şark ordusu şiddetli hücum ve taarruz eyler ise bu müşkülat tahfif olunur (hafifletilir) diye Serasker Kaymakamı Mustafa Paşa’ya bir taraftan telgraf yazmakla beraber ayrı bir telgrafname ile de keyifsizliğinden bahisle İstanbul’a avdetine (dönmesine) ruhsat (izin) talep etti. Ve tehlikeli gördüğü işte bulunmamak içün temarüz eyledi (tehlikeli gördüğü işte bulunmamak için hastalık bahanesine sığındı).

Osman Paşa’ya isal olacak (gönderilecek) ricat emrini hamilen (yanında taşıyan) o sırada (Orhaniye) de bulunan (Zağrayı Cedid) Kaymakam-ı sabıkı (Yeni Zağra’nın eski kaymakamı –yarbay) Mehmet Efendi kararname-i telgrafiyeyi (telgrafla gönderilen kararı) tarih ve vusulü (evrak giriş tarihi) olan 22 Teşrin-i Evvel’de Şevket Paşa tarafından yola çıkarıldığı gibi yerli Pomaklar’dan ve Çerkes’lerden birkaç kişi daha gönderdiler ise de hiç biri ilerleyemeyerek cümlesi ha’iben avdet ettiler (üzgün bir şekilde geri döndüler).

İstanbul erkanı ise emrin Osman Paşa’ya vusulü ihtimaline pek kuvvetli kapıldıklarından müşarünileyhin hareket-i ricatini teshil (çekilme hareketini kolaylaştırmak) içün (Orhaniye) den ilerleyecek askere muavenet (yardımcı) olunmak üzere Plevne ve Lofça Pomaklarından bir fedakar fırkası (gönüllüler tümeni) tertip ve sevkini Cevdet Paşa’nın re’yine teba’an (fikrine uyarak) tasvip ile Edirne vilayeti dahiline hicret etmiş (göçmüş) ne kadar Pomak varsa cemm’ ile (toplanarak) Plevne’ye sevki içün Teşrin-i Evvel’in yirmi beşinde Edirne Valisi Ahmet Vefik Paşa’ya bir telgrafname-i sami (yüce makama ait bir telgrafname) yazarak Ahmet Vefik Paşa dahi mutasarrıflara ilan ile telgrafname-i sami hükmünü tenfize (yürürlüğe koymaya) çalıştı.

Ve o aralık düşman balkanlar üzerine yürüyecek diye avrupadan akseden havadis-i adidenin (bir çok havadisin) verdiği telaş üzerine Edirne vilayeti ahalisi dahi silahlarını kapıp balkanlara koşması içün bir takım ilanat dağıtıldı. Halbuki üç kişinin bir yere cemm’ine muvaffak olamadılar (üç kişinin toplanmasını başaramadılar). “

Bu esnada Süleyman Paşa’nın diğer üç ordunun kumandanlarına nispeten haiz olduğu mevki’in teşrihine (bulunduğu yerin araştırılmasına) dair uzun uzadıya muhaberat ve müzakerat (haberleşme ve çalışma) cereyan ediyordu.

İşte bunun neticesi olmak üzere 10 Teşrin-i Sani – 10 Kasım – (29 Teşrin-i Evvel Rumi) de Süleyman Paşa’nın balkan ordusu (Rauf Paşa) [2] ile Plevne ordusunun (Osman Paşa) amir ve kumandan-ı umumisi olduğu tekiden tebliğ ediliyordu. Sofya ordusu (Mehmet Ali Paşa) nın Süleyman Paşa ile münasebeti bidayeten mübhem (başlangıçta belirsiz) bırakılmıştı.

Mehmet Ali Paşa’nın, kendisine tabi olup olmadığı hakkında Süleyman Paşa tarafından 14 Teşrin-i Sani İstanbul’a ba-telgraf (telgraf ile) vuku bulan suale, müşarünileyh cevaben tasdik almıştı. Süleyman Paşa bütün bu ahvale dair şu yolda serd-i efkar (fikrini beyan) etmişti:

“ …İşin gittikçe müşkülata saptığı (zorlaştığı) gözlere çarpınca istikbalen (gelecekte) muhakkak olan mesa’ibe (felaketlere) hamallık ettirmek ve şimdiye kadar tutulan meslek-i sakimin netayic-i vahimesini (tutulan kötü yolun vahim neticelerini) enzar-ı ammece (kamu oyunca) kalb-i ahare (başkalarının yüreğine) ifrağ ile (devrederek) tebriye-i şahsiyelerini i’dad eylemek (kendilerini temize çıkarmak) içün Teşrin-i Evvel’in yirmi dokuzunda Plevne ordusunun hasr-ı i’dadan istihlasına (emanetçilikten kurtarılmasına) bir i’ane-i mü’essire (etkili bir yardım) vücuda getirmek ve düşmanı balkandan geçirmemeye ve tecavüzü halinde ilerlememeye mevkuf olan (tecavüzü halinde onu durmaya zorlayan) tedabir ve harekat-ı askeriyeye (önlemler ve askeri tertipleri)  zamanıyla mevki’i fi’ile koymak (kullanılabilir hale getirmek) ve kumandanca ceht-i vahdet hasıl olmak (komutanla birlik olmak) içün tertibat-ı askeriye hakkında bundan böyle İstanbul’a müracaat eylememelerinin Osman ve Rauf Paşa’lara tebliğine ve bir de tetibat-ı askeriyece taarruzu veya tedafü’i harekatta sizin bil-vücuh-u muhtar (bağımsız) ve mezun (yetkili) bulunduğunuzun ve Plevne ve balkan ordularının halen ve istikbalen (gelecekte) tayin ve tadil-i hareketleri (yapılacak harekatı tayin ve değiştirmeye) münhasıran sizin mesuliyet-i umumiyeniz tahtında cereyan edeceğinden (özellikle sizin sorumluluğunuz altında cereyan edeceğinden) dahi size meclis-i askeriye kararıyla irade-i seniye ta’lik etti (askeri meclis kararı ile bir irade-i seniye –padişah emri- bildirdi). Ve Osman ve Rauf Paşa’lara da keyfiyet tebliğ kılındı. Artık iktiza eden (gereken) tertibat ve harekat-ı nafi’ayı askeriyenin (yararlı askeri harekatın) ifasına müsaraat (gayret) ediniz me’alinde (anlamında) seraskeriden bize bir emirname-i telgrafi (telgraf emri) geldi.

İstanbul’un bize kumandaca bu istiklali vermesi artık müdahale edecek vakit kalmamış olmasına zehaplarından naşi (artık vakit kalmadığına dair oluşan fikirlerinden dolayı) idi.

Filhakika iş işten geçmiş idi. Tevhid-i kumanda (komuta erkinin birleştirilmesi) lüzumu daha evvelce his olunup da baş kumandanlık işine ve harekat-ı harbiyeye İstanbul hiç karışmamalı idi. Biz suret-i zahirede (görünürde) Eylül’ün yirmi birinden itibaren baş kumandan tanınıyor idi isek de Plevne’ye, Orhaniye’ye, balkana doğrudan doğruya İstanbul emir veriyor idi. Ve ne yaptıklarından ekseriya haber de alamıyor idim. Aradan kırk gün geçtikten sonra ge(l)en bu hataları tashihe kalkıştıklarını medlul (gösteren) telgraf ifham ediyorsa (bildiriyorsa) da hayfa (yazık) ki henüz mürekkebi kurumaksızın nadim (pişman) olarak şu verdikleri hükümsüz istiklali dahi iki gün sonra geri aldılar.

Bu emirname-i telgrafiyi aldığım günü kat’iyen istifa ederek işin içinden çekilmeyi kurdum ise de Plevne’nin istihlası (kurtulması) içün hatırıma gelen bir tedbir-i fedakari bana ümit-bahş (hatırıma gelen fedakarlık önlemi ümit kapısı) olarak hamiyetime (vatan sevgime) mağluben (yenilerek) o azmimden nükul ettim (geri döndüm). Ve yazdığım cevapta ahval muzdarib (haller acı verici) ve zaman dar olduğundan bu tahmil ettiğiniz (yüklediğiniz) mes’uliyeti (sorumluluğu) yüklenmeye kudretim kifayetsizdir (yetersizdir) ve bu mes’uliyet kısmını red ile elden geldiği mertebe çalışacağımı arz ettim.”

 

(Devam Edecek)

[1] Hakkı Paşa, Plevne’nin son ikmal yolu olan Orhaniye ve Teliş bölgesi komutanıdır. Lofça’nın işgal edilmesinden sonra bu son bağlantı yolunun olduğu bölgeyi direnmeden Ruslara teslim etmiştir.

[2] Burada adı geçen Rauf Paşa hakkında, 27.Eylül.2026 tarihinde yayınlanan “93 Harbinde Cevranlı Muharebesi” başlıklı yazıda yeterli bilgi vardır. Bu muharebede, savaş meydanını terk ederek İstanbul’a kaçan komutan, bu aşamada Osman Paşa ile aynı seviyede görevlendirilmektedir.

10 Teşrin-i Sani (Kasım) efrenci (frenk) takvimine (bu gün kullandığımız takvime) göre; Rumi takvimde 29 Teşrin-i Evvel (Ekim)  ayına denk gelmektedir.

İlgili Malumatlar…

93  HARBİNDE  SON  PERDE I

93 HARBİNDE SON PERDE I

Osman Paşa, bu suretle Plevne ordusu içün (Plevne)’de bir makber (mezar) hazırlamış oldu.   93 HARBİNDE  SON  PERDE I...

TARİHTEN  DERSLER  III

TARİHTEN DERSLER III

…Bunun açık anlamı, Osmanlının bağımsızlığının fiilen bittiğidir.  TARİHTEN  DERSLER  III, Tarihi okumaya, anlamaya ve...

TARİHTEN  DERSLER  II

TARİHTEN DERSLER II

  …yine Osmanlı – Rus savaşı, yeni bedel: “ Yunanistan’ın Bağımsızlığı “…  TARİHTEN  DERSLER II  Birinci bölümü “...

0 Yorum

Bir İçerik Gönder

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir