Ana sayfa » 93 HARBİNDE SON PERDE I

93 HARBİNDE SON PERDE I

Kasım 11, 2026

m

Osman Paşa, bu suretle Plevne ordusu içün (Plevne)’de bir makber (mezar) hazırlamış oldu.

 

93 HARBİNDE  SON  PERDE I

 Rus orduları Tuna’nın güneyine geçtikten ve bölgeye yerleştikten sonra (1877 Temmuz ayının ortasından itibaren), sürekli olarak çarpışmalar başlamış ve yaygın bir şekilde, Silistire – Vidin hattında (Tuna’nın denizle buluştuğu bölgeden, Sofya’nın kuzey – batısına kadar olan bölgede)  devam etmiştir.

Yapılan muharebelerin önemli bölümünde Osmanlı askeri galip gelmekle beraber, Rus ordusu işgal alanını, Ruscuk, Şumnu, Silistire’nin ele geçirilmesiyle sürekli olarak büyütmüştür. Bu arada; Rus ordusunun Tuna’nın güneyine geçmesinden hemen sonra, Niğbolu kalesi, hiçbir çarpışma olmadan Ruslara teslim edilmiştir.

Daha güneyde, doğuda İstanbul yolunun kilidi kabul edilen Şıpka Geçidi de Rus ordularının eline geçmiştir. Osmanlıların Şıpka geçidini geri almak için yaptığı bütün  girişimler de sonuç vermemiştir.

Tuna güneyinde, işgalin tamamlanması için (dikdörtgen şeklindeki işgal alanının) güney-batıdaki köşesini teşkil eden Plevne ve civarının ele geçirilmesi gerekmektedir. Bu şekilde İstanbul istikametine ilerlemek düşüncesinde olan Rus orduları, arkalarını koruma altına alabileceklerdi.

Pllevne ve civarı, önce Lofça’nın Ruslar tarafından işgali ve en son aşamada, ne yazık ki, Orhaniye ve Teliş’in de hiç direnmeden Ruslara teslim edilmesi ile tamamen çevrilmiştir. Bu şekilde artık Plevne’nin ikmal hatları düşman kontrolü altındadır.

Plevne’ye Rus orduları tarafından, doğrudan üç hücum yapılmış [1], fakat her üç hücum da büyük zayi’atla geri püskürtülmüştür. Rus ordusu, son hücumda da, Plevne önünde büyük kayıplara uğramış, fakat Plevne’yi ele geçirememiştir.

İşte bu aşamada, Osman Paşa Yıldız Sarayı ile iletişimdedir. Bundan sonrasını, Kurmay Binbaşı Ali Fuat (Erden)’in “ Musavver 1293 – 1294 Osman Rus Seferi “ [2] başlıklı kitabına bırakalım:

“ ….Büyük Eylül hücumunun muzafferane bir surette def’inden (savuşturulmasından) sonra Osman Paşa 14 Eylül tarihli mabeyne çektiği telgrafta hal ve vaziyetini teşrih etmişti (incelemişti). Bu telgrafı aynen nakletmeyi lüzumlu bildik:

“ Evvelce arz olunduğu üzere bir haftadan beri düşman her tarafımızı sarıp bizi taht-ı muhasaraya (kuşatma altına) alıp gece gündüz bila fasıla (aralıksız) muharebe edilmekte olduğuna  nusret-i ilahiyeye (Allah’ın yardımına) müsteniden (dayanarak) ve muavenet-i ruhaniyet-i hazret-i peygamberiye mütevekkilen (sevgili peygamberimizin ruhani yardımlarına sığınarak) düşmana mukavemetle galibiyete çalışılmakta olduğu gibi ma’ toparlak [3] üç kıta top (arabasıyla üç parça top) ve birkaç re’s-i bargir (birkaç baş at) ile bir hayli eşyayı askeriye iğtinam edildi (askeri malzeme ganimet olarak alındı) ve düşmanın yedi sekiz bin neferi dahi itlaf olunmuş (öldürülmüş) ise de muharebe hala şiddetle devam eylemekte ve mevcut top danesiyle (mermisiyle) erzakımız heman hitam bulmak raddesinde (bitmek derecesinde) olup buradan tabur tefrik ve izamı (tabur ayırıp gönderilmesi) ve bir taraftan tedarik celbi (malzeme getirilmesi) dahi gayr-ı kabil (imkansız) olduğu misullu (gibi) mu’ahharen (ayrıca) talep olunan yirmi tabur ile  top daneleri de hala vürud etmediğinden (gelmediğinden) şu bir hafta zarfında edilen muharebatta (çatışmalarda)  haylice mecruh (yaralı) ve telefatımız (kaybımız) vuku bularak kuvvetimize gereği gibi nakısa gelmesiyle (noksanlar oluşmasıyla) ricate mecburiyet hasıl olmuş ise de ricat edilmek dahi müşkül olduğu ve bununla beraber her noktanın derkar olan ehemmiyeti (açık olan önemi) ve buradan ricatimiz halinde (Vidin) e kadar balkanın şu ciheti kamilen askerden hali (askersiz) kalıp yar ve ağyara karşı hasıl olacak su-i tesirin (zararın) derecesi ve burada bulunup hin-i ricatte (ricat zamanında) nakli kabil olamayan bu kadar ehl-i islam familyasının düşman ayağı altında bırakılması şan-ı devlete (devletin şanına) ve merhamet-i seniyeye (padişahın merhametine) mugayir olacağı mülahazası (aykırı olacağı düşüncesi) acizlerini bu noktada sebat etmeye icbar etmekte olmasına ve Lofça istirdat olunmadıkça (geri alınmadıkça) hatt-ı ricatimiz (geri çekilme yolumuz) her vakit tehlikede bulunacağına mebni (her zaman tehlikede bulunacağından) bi-lütf-ü te’ala (Allah’ın lütfu ile) düşman buradan tard (kovulup) ve tenkil olunduktan (temizlendikten) ve asakir-i şahane (Osmanlı askeri) yeniden tanzim ile istirahat edildikten sonra (Lofça) nın dahi istirdadı memul bulunmakla (geri alınması umulmakla) şimdilik hatt-ı ricatimizin ve tarik-i muvasalamızın (ulaşım yollarımızın) temini (güvenliğinin sağlanması) ve erzak ve cephanemizin muhafazada nakli zımnında (korumalı bir şekilde nakli konusunda) Plevne ile Orhaniye arasında münasip bir noktada ikamet ettirilmek (uygun bir noktada bulundurulmak) üzere mezkur yirmi taburdan başka olarak daha on taburun heman tertibiyle sevk ettirilmesi ve burada bulunan asakir-i muavene-i Çerakese süvarı kamilen dağılmış (yardımcı Çerkes atlı askerleri tamamen dağılmış) ve buraca süvariye şimdi ihtiyaç görülmüş olduğundan iki üç alay-ı muntazam-ı süvarinin (iki üç düzenli süvari alayının) ve buradaki taburların ikmal-i noksanı (eksiklerinin giderilmesi) içün beş altı bin tüfenk (tüfek) dahi ilave ve izamı (ek olarak gönderilmesi) ve esnayı harpte salisen ve müstahfaz (ayrıca har sırasında ikinci yedek) [4] taburlarından layıkıyla istifade olunamamakta idüğünden gönderilecek taburların dahi mevcudu dolgun ve mu’lem (belli) taburlardan olarak izamına (gönderilmesine) müsaade buyurulması ve burada bulunan Mirliva Hasan ve Emin ve Rıfat Paşalar dahi esnayı harpte mecruh oldukları (yaralandıkları) cihetle emir kumandaya halel gelmemek üzere muktedir ve ehliyetli bir iki livanın dahi gönderilmesini arz ve istirham eyler ve iza’ayı vakti mucip olmamak (vakit kaybına sebebiyet vermemek) üzere bu babdaki irade-i celilelerine (yüksek iradelerinize) sür’atle intizar ederim ferman ….

2 Eylül 93       Osman

Osman Paşa’nın telgrafı üzerine padişah 16 Eylül’de mezkur telgrafın leffiyle (ekiyle) bab-ı seraskeriye (genel kurmaya) bir irade (emirname) tebliğ ederek anda Osman Paşa’nın telgrafından müsteban olan (anlaşılan) ahvali pek tehlikeli göründüğünden bahisle muavenet-i lazimenin (gereken yardımların) bir dakika geçirmeksizin ifasını emreylemişti.

Bu emir üzerine Ahmet Hıfzı Paşa kumandasında olarak (Orhaniye) den Plevne’ye ilk imdat kolu sevk edilmişti. Aynı günde Osman Paşa, Plevne’de sebat fikrinin tasvip edildiğine (onaylandığına) dair bab-ı seraskeriden bir telgraf alıyordu ki yalnız mukaddemesini (giriş kısmını) zikrediyoruz:

“ …Telgrafname-i asafaneleri (makamınıza yaraşır telgrafnameniz) meclis-i askeride mütalaa olundu (askerlik meclisinde incelendi). Bi-havl-i Allah-ü te’alayı-sahe-arayı (Allah’ın yardımıyla) husul olan muzafferiyat-ı celileleri (büyük muzafferiyetleri) şayan-ı teşekkür ve takdir olunmakla bilhassa tebrik olunur ve bulundukları noktada pa-ber-cayı sebat olmak (bulunduğunuz yerde sebat etmek) azminde bulunmaları pek musib (isabetli) ve becadır (yerindedir). Mazhar oldukları tevfikat-ı samedaniye (kazandıkları tanrısal üstünlük) ve mevsuf buyuruldukarı şeca’at-ı Osmaniye iktizasınca (taşıdığınız Osmanlı yiğitliği vasfınız gereğince)  şimdiye kadar ibraz (gösterdiğiniz yararlık) ve ihraz buyurduğunuz hidemat (yaptığınız hizmetler) ve unutulmaz zaferler ile şan-ı celil-i Osmanı (Osmanlının yüksek namını) ala buyurdukları gibi (yaydıkları gibi) badema (bundan böyle) dahi kaffe-i teşebbüsat ve harekat-ı seniyeleri (bütün girişim ve hareketleri) netice-bahş-ı hüsn-ü encam olarak (hayırlı ve iyi neticelere vararak) nasr-Allah-ü Te’ala (Allah’ın yardımı ile) pek çok fütuhat-na’il (daha pek çok fetihlere ulaşılıp) ve muvaffak buyurulacaklarından kulub-u umum (her kesin kalpleri) emin ve mutma’indir (inançlıdır). Sebat buyrulması lazım gelir. Cenab-ı hayrül-nasıriyn her hal ve mahalde Nusret-i acile-i ilahiyesini karin buyursun (herşerin hayırlısının sahibi Allah her hal ve yerde acil tanrısal yardımlarını esirgemesin). “

Osman Paşa’nın (Plevne) de sebat etmek (kalması) fikrinin adem-i isabeti (isabetsizliği) aşikardır. Ruslar (Plevne) yi en mühim bir hedef olarak kabul edip ordularının kısm-ı küllisini (büyük bölümünü) (Plevne) etrafında tahşid etmekte (yığmakta) oldukları vuku’at-ı cariyeden (günlük olaylardan) anlaşılıyor idi.

Binaenaleyh Rusların kuvveti Plevne’den her tarafla muvasalasını kat’ etmeye kifayet edeceği (her tarafla bağını kesmeye yeteceği) ve (Plevne – Sofya tariki) (Plevne – Sofya) yolu üzerindeki nukat-ı mutavassıtada (bağlantı noktalarında) bulundurulacak müfrezelerle bu muvasalanın (bağlantının) daimi bir surette  olduktan (toplu bir kuşatmaya girdikten) sonra Plevne’yi kurtarmak içün yegane çare ihata ordusuna (kuşatmayı yapan orduya) hariçten ve arkadan taarruz etmekten ibaret olup halbuki harbin bidayetinden (başlangıcından) beri edilen tecrübelere nazaran Osmanlı ordularının bu gibi harekat-ı taarruziyede (hücum harekatında) muvaffak olamadıkları ve bahusus kuvayı cedide-i imdadiye (özellikle yeni imdat kuvvetleri) geldikten sonra düşman ordusunun tefevvuku (üstünlüğü) artacağından  hem Plevne ordusuna mukabele (karşılık vermekte) hem hariçten vuku bulacak teşebbüsata mümana’at edebileceği (dışardan gelecek girişimlere direnebileceği) ve şu halde sırf kendi başına kalan (Plevne) nin sukutu hususatını takdir etmek (Plevne’nin düşmesi konusunu değerlemek) içün uzun mülahazata (düşüncelere) hacet (gerek) yoktu. Binaeanaleyh (Üçüncü Plevne) de Rusların duçar olduğu mağlubiyetten ve istih(k)amların sıyanetinden (korumasından) ve taarruzu andıran nümayişkaranede  medar-ı muharebeler yaparak (nümayiş yapıyormuşçasına yapılan gösteri savaşları yaparak) (Orhaniye) havalisine çekilmek icap ederdi. (Vidin) e kadar balkanın o ciheti tahliye edilmiş olacağı ve bunun yar ve ağyara karşı (dost ve yabancılara karşı) çirkin düşeceği mülahazası bir kumandanın mütalaatında cay-ı kabul bulmamalı idi (bu türden düşüncelerin bir komutanın kafasında yer almaması gerekirdi). Memleketin büyük bir kısmı zaten düşmanın istilasında idi. Arazi mülahazasına (toprak kaygısına) askerlik mülahazatı (askerlik kaygısı) feda edilemez idi. Vatanın selamet-ı umumiyesi (vatanın kurtuluşu) ve ordunun akıbeti (geleceği) mevzu-u bahis (konu) olduğu zaman (Plevne) kasabasındaki ahali familyasının ( halkın)  düşman ayağı altında bırakılmasının merhamet-i seniyeye mugayir (padişahın merhametine aykırı)  veya muvafık (uygun) olup ola(maya)cağı meselesi de mevzu-u bahs olamazdı.

Hulasa Osman Paşa, (Plevne) deki her muzafferiyetini müteakip ihtiyar eylediği hatayı bu kere de ihtiyar etmiş idi.

Birinci Plevne’den sonra firari ve münhezim Rus ordusu takip edilmeli idi. Osman Paşa takip etmedi. Bu, birinci hata idi.

İkinci Plevne’de daha büyük bir inhizama (hezimete) uğrayan Rus ordusu aleyhine taarruza geçmeli idi. Osman Paşa, müdafaayı mutlakayı (kesin savunmayı) şanlı bir taarruza tercih eyledi. Bu ikinci hata idi. Madem ki taarruza geçmemiş idi. Hiç olmazsa (Lofça)’ya çekilmeli idi. Osman Paşa, anı da yapmamış idi.

Şimdi (üçüncü Plevne) oldu. Plevne sahrası yeniden binlerce moskof cesetleriyle örtüldü. Lakin düşmanın tefevvuku (üstünlüğü) yine pek ziyade idi. Bu tefevvuk pek az bir zaman sonra müthiş, muhavvef (ölümcül) bir tefevvuk olacaktı. Bu defa (Orhaniye)’ye çekilmek zaruri idi. Plevne kahramanı sebatı tercih etti. Osman Paşa, bu suretle Plevne ordusu içün (Plevne)’de bir makber (mezar) hazırlamış oldu… “

 

“ 93 HARBİNDE SON PERDE “ başlığı ile takipçilerimizin tetkiklerine sunduğumuz bu dizi yaklaşık dört bölümde tamamlanacaktır. Tamamı ibret sahneleri ile dolu olaylar üzerine düşüncelerimizi en sonunda topluca açıklayacağız.

Saygılarımızla,

Malumatci.com 

(Devam Edecek)

[1] Bu hücumların ilk ikisi Temmuz 1877 ayı içinde, sonuncusu ise 11 Eylül 1877 tarihindedir.

[2] Ali Fuat Erden, “ 1293-1294 Musavver Osman –Rus Seferi” Tab’ ve Naşiri Kitaphane-i askeri sahibi İbrahim Hilmi, İstanbul, 1327 (1911). 3. Cild. S. 891 v.d.  MÜHİM NOT: Bu kitabın tamamı tarafımızdan yeni yazıya aktarılmıştır.

 [3] “ Toparlak “ o dönemde top çeken arabalar için kullanılmaktadır.

[4] Osmanlı ordu düzeninin dört yıl mecburi askerlik hizmetinden sonra ilk yedek olarak; redif kıtaları vardı, bunlarda birinci redif ve ikinci redif diye ikiye ayrılırdı; redif kıtaları devresinden sonra da ikinci yedek olan  müstahfaz kıtaları gelirdi. Bunlar da aynen redif kıtaları gibi, birinci müstahfaz ve ikinci müstahfaz diye ikiye ayrılırdı. Bu savaşta takviyeler genellikle müstahfaz kıtalarından seçilerek gönderilmişti. Osman Paşa yaş ortalamaları yüksek olan (kırk civarında) bu yedeklerin verimli olamadığını bu telgrafla İstanbul’a bildiriyor.

İlgili Malumatlar…

93 HARBİNDE  SON  PERDE  II

93 HARBİNDE SON PERDE II

…baş kumandanlık işine ve harekat-ı harbiyeye İstanbul hiç karışmamalı idi...  93 HARBİNDE SON PERDE II  Kurmay...

TARİHTEN  DERSLER  III

TARİHTEN DERSLER III

…Bunun açık anlamı, Osmanlının bağımsızlığının fiilen bittiğidir.  TARİHTEN  DERSLER  III, Tarihi okumaya, anlamaya ve...

TARİHTEN  DERSLER  II

TARİHTEN DERSLER II

  …yine Osmanlı – Rus savaşı, yeni bedel: “ Yunanistan’ın Bağımsızlığı “…  TARİHTEN  DERSLER II  Birinci bölümü “...

0 Yorum

Bir İçerik Gönder

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir